Δευτέρα, 11 Σεπτεμβρίου 2017

Αρχαία Ελληνικά: Απαρέμφατα & Μετοχές ρημάτων α΄ συζυγίας - μέση φωνή



Σχηματισμός απαρεμφάτων & μετοχών μέσης φωνής

(βαρύτονα φωνηεντόληκτα και αφωνόληκτα)

Το απαρέμφατο και η μετοχή σχηματίζονται κανονικά με την προσθήκη των κατάλληλων καταλήξεων στο θέμα του ρήματος. Στον μέλλοντα και στον αόριστο πριν από την κατάληξη προστίθεται ο χρονικός χαρακτήρας -σ- και ενώ ο μέσος παρακείμενος κανονικά δεν έχει χρονικό χαρακτήρα, αλλά σκέτη κατάληξη (φωνηεντόληκτα).

* Στον μέλλοντα και στον αόριστο ο χρονικός χαρακτήρας -σ- στα ουρανικόληκτα τρέπεται σε -ξ- και στα χειλικόληκτα σε -ψ-, ενώ στα οδοντικόληκτα διατηρείται το -σ-.

** Στον μέσο παρακείμενο στα αφωνόληκτα ρήματα ο χαρακτήρας του θέματος υφίσταται τροπές, έτσι η κατάληξη φαινομενικά είναι μετασχηματισμένη σε: -χθαι / -γμένος (ουρανικόληκτα), -φθαι / -μμένος (χειλικόληκτα), -σθαι / -σμένος (οδοντικόληκτα).

Προσοχή! 
Τα απαρέμφατα και οι μετοχές στον αόριστο δεν παίρνουν αύξηση,
όμως στον παρακείμενο ο αναδιπλασιασμός διατηρείται.

Κλίση
Οι μετοχές όλων των χρόνων της μέσης φωνής κλίνονται όπως τα τρικατάληκτα επίθετα β΄ κλίσης σε -ος -η -ον.


Τρίτη, 29 Αυγούστου 2017

Αρχαία Ελληνικά: Ευκτική ρημάτων α΄ συζυγίας

Η ευκτική είναι έγκλιση επιθυμίας και φανερώνει πραγματοποιήσιμη ευχή (ευχετική ‒ συχνά με τα εἴθε, εἰ γάρ) ή δυνατότητα στο παρόν ή μέλλον, όταν συνοδεύεται από το δυνητικό ἄν (δυνητική). Στις δευτερεύουσες χρησιμοποιείται για το παρελθόν (πλαγίου λόγου) ή για να δείξει επανάληψη (επαναληπτική). 
Έχει έναν τύπο καταλήξεων για κάθε φωνή (με διαφορετικά θεματικά φωνήεντα: ο και α) και τέσσερις χρόνους σε καθεμιά τους: ενεστώτα, μέλλοντα, αόριστο και παρακείμενο. Στον παρακείμενο κανονικά χρησιμοποιείται ο περιφραστικός τύπος.



Σχηματισμός χρόνων της ευκτικής

(βαρύτονα φωνηεντόληκτα - αφωνόληκτα)

Ενεστώτας
θέμα + καταλήξεις ευκτικής με θεματικό φωνήεν: ο

Ο ενεστώτας της ευκτικής σχηματίζεται με το θέμα του ρήματος, ο χαρακτήρας του οποίου στα αφωνόληκτα είναι συχνά μετασχηματισμένος: -ττ- / -σσ- (ουρανικόληκτα), -πτ- (χειλικόληκτα), -ζ- ή -ττ- (οδοντικόληκτα).

*     *     *
Μέλλοντας
θέμα + χρονικός χαρακτήρας -σ- (-ξ- / -ψ-) + καταλήξεις ευκτικής με θεματικό φωνήεν: ο

Για τον σχηματισμό του μέλλοντα της ευκτικής προσθέτουμε στο θέμα τον χρονικό χαρακτήρα -σ- (φωνηεντόληκτα - οδοντικόληκτα), -ξ- (ουρανικόληκτα) ή -ψ- (χειλικόληκτα).

*     *     *
Αόριστος
θέμα + χρονικός χαρακτήρας -σ- (-ξ- / -ψ-) + καταλήξεις ευκτικής με θεματικό φωνήεν: α

* Για τον σχηματισμό του αορίστου της ευκτικής προσθέτουμε στο θέμα τον χρονικό χαρακτήρα -σ- (φωνηεντόληκτα - οδοντικόληκτα), -ξ- (ουρανικόληκτα) ή -ψ- (χειλικόληκτα).

Προσοχή: Στην ευκτική αορίστου τα ρήματα δεν παίρνουν αύξηση

*     *     *
Παρακείμενος
Στην ενεργητική φωνή πιο εύχρηστος είναι ο περιφραστικός τύπος, ενώ υπάρχει και ο μονολεκτικός, που όμως χρησιμοποιείται σπάνια. Στη μέση φωνή ο παρακείμενος της ευκτικής σχηματίζεται πάντοτε περιφραστικά.

περιφραστικός τύπος: μετοχή παρακειμένου ─ ευκτική του βοηθητικού ρήματος εἰμί
μονολεκτικός τύπος: αναδιπλασιασμός + θέμα + χρονικός χαρακτήρας - (-χ- / -φ-) + καταλήξεις ευκτικής με θεματικό φωνήεν: ο

** Ο χρονικός χαρακτήρας με τον οποίο σχηματίζουμε τον παρακείμενο ενεργητικής φωνής (και τη μετοχή του) είναι -κ- (φωνηεντόληκτα - οδοντικόληκτα), -χ- (ουρανικόληκτα) ή -φ- (χειλικόληκτα).

*** Η μετοχή του μέσου παρακειμένου κανονικά σχηματίζεται χωρίς χρονικό χαρακτήρα (με σκέτη την κατάληξη -μένος). Όμως στα αφωνόληκτα ρήματα ο χαρακτήρας του θέματος υφίσταται τροπές, έτσι η κατάληξη της μετοχής φαινομενικά είναι μετασχηματισμένη σε: -γμένος (ουρανικόληκτα), -μμένος (χειλικόληκτα), -σμένος (οδοντικόληκτα). 

Προσοχή: Στον παρακείμενο διατηρείται ο αναδιπλασιασμός (στα σύνθετα με πρόθεση ρήματα μπαίνει ανάμεσα στην πρόθεση και το απλό ρήμα).

Δευτέρα, 28 Αυγούστου 2017

Αρχαία Ελληνικά: Προστακτική ρημάτων α΄ συζυγίας

Η προστακτική, όπως και η υποτακτική, είναι έγκλιση επιθυμίας. Δηλώνει προσταγή, απαγόρευση, προτροπή, παραχώρηση, ευχή, συμβουλή, παράκληση κ.ά. και χρησιμοποιείται μόνο στις κύριες προτάσεις.
Έχει τρεις χρόνους σε κάθε φωνή: ενεστώτα, αόριστο και παρακείμενο.



* Για τον σχηματισμό του αορίστου της υποτακτικής προσθέτουμε στο θέμα τον χρονικό χαρακτήρα -σ- (φωνηεντόληκτα - οδοντικόληκτα), -ξ- (ουρανικόληκτα) ή -ψ- (χειλικόληκτα).

** Ο χρονικός χαρακτήρας με τον οποίο σχηματίζουμε τη μετοχή ενεργητικού παρακειμένου είναι -κ- (φωνηεντόληκτα - οδοντικόληκτα), -χ- (ουρανικόληκτα) ή -φ- (χειλικόληκτα).

*** Η προστακτική του μέσου παρακειμένου κανονικά σχηματίζεται χωρίς χρονικό χαρακτήρα (με σκέτη κατάληξη). Όμως στα αφωνόληκτα ρήματα ο χαρακτήρας του θέματος υφίσταται τροπές, έτσι η κατάληξη φαινομενικά είναι μετασχηματισμένη σε: -ξο / -χθω ... (ουρανικόληκτα), -ψο / -φθω ... (χειλικόληκτα), -σο / -σθω ... (οδοντικόληκτα). 

Σχηματισμός χρόνων της προστακτικής

(βαρύτονα φωνηεντόληκτα - αφωνόληκτα)

Ενεστώτας
θέμα + καταλήξεις προστακτικής ενεστώτα (θεματικό φωνήεν: -ε-)
👉 Ο ενεστώτας της προστακτικής σχηματίζεται με το θέμα του ρήματος, ο χαρακτήρας του οποίου στα αφωνόληκτα είναι συχνά μετασχηματισμένος: -ττ- / -σσ- (ουρανικόληκτα), -πτ- (χειλικόληκτα), -ζ- ή -ττ- (οδοντικόληκτα).

*     *     *
Αόριστος
θέμα + χρονικός χαρακτήρας -σ- (-ξ- / -ψ-) + καταλήξεις προστακτικής αορίστου (θεματικό φωνήεν: -α-)

Προσοχή: Στην προστακτική αορίστου τα ρήματα δεν παίρνουν αύξηση

*     *     *
Παρακείμενος
περιφραστικός τύπος: μετοχή παρακειμένου ─ προστακτική του βοηθητικού ρήματος εἰμί
μονολεκτικός τύπος (ενεργητική): αναδιπλασιασμός + θέμα + χρονικός χαρακτήρας - (-χ- / -φ-) + καταλήξεις προστακτικής ενεστώτα
μονολεκτικός τύπος (μέση): αναδιπλασιασμός + θέμα + καταλήξεις προστακτικής παρακειμένου
👉 Στην ενεργητική φωνή σχεδόν πάντοτε χρησιμοποιείται ο περιφραστικός τύπος για τον παρακείμενο, ενώ ο μονολεκτικός είναι εύχρηστος μόνο στο γ΄ ενικό πρόσωπο. Στη μέση φωνή ο παρακείμενος σχηματίζεται σχεδόν πάντοτε μονολεκτικά.

Προσοχή: Στον παρακείμενο διατηρείται ο αναδιπλασιασμός (στα σύνθετα με πρόθεση ρήματα μπαίνει ανάμεσα στην πρόθεση και το απλό ρήμα).

Αρχαία Ελληνικά: Υποτακτική ρημάτων α΄ συζυγίας

Η υποτακτική είναι έγκλιση επιθυμίας. Δηλώνει βούληση, προτροπή ή απαγόρευση, απορία (κύριες προτάσεις), καθώς και προσδοκώμενο ή διαρκή επανάληψη (δευτερεύουσες προτάσεις). Στις δευτερεύουσες χρησιμοποιείται μετά τους συνδέσμους ἐάν, ἄν, ἤν, ὅταν, ἵνα, ἐπειδάν, κἄν κ.ά.
Έχει έναν τύπο καταλήξεων για την ενεργητική και έναν για τη μέση φωνή (θεματικά φωνήεντα: η / ω) και τρεις χρόνους σε καθεμιά: ενεστώτα, αόριστο και παρακείμενο. Στον παρακείμενο κανονικά χρησιμοποιείται ο περιφραστικός τύπος.



* Για τον σχηματισμό του αορίστου της υποτακτικής προσθέτουμε στο θέμα τον χρονικό χαρακτήρα -σ- (φωνηεντόληκτα - οδοντικόληκτα), -ξ- (ουρανικόληκτα) ή -ψ- (χειλικόληκτα).

** Ο χρονικός χαρακτήρας με τον οποίο σχηματίζουμε τον παρακείμενο ενεργητικής φωνής (και τη μετοχή του) είναι -κ- (φωνηεντόληκτα - οδοντικόληκτα), -χ- (ουρανικόληκτα) ή -φ- (χειλικόληκτα).

*** Η μετοχή του μέσου παρακειμένου κανονικά σχηματίζεται χωρίς χρονικό χαρακτήρα (με σκέτη την κατάληξη -μένος). Όμως στα αφωνόληκτα ρήματα ο χαρακτήρας του θέματος υφίσταται τροπές, έτσι η κατάληξη της μετοχής φαινομενικά είναι μετασχηματισμένη σε: -γμένος (ουρανικόληκτα), -μμένος (χειλικόληκτα), -σμένος (οδοντικόληκτα).

Σχηματισμός χρόνων της υποτακτικής

(βαρύτονα φωνηεντόληκτα - αφωνόληκτα)

Ενεστώτας
θέμα + καταλήξεις υποτακτικής
👉  Στον ενεστώτα της υποτακτικής στα αφωνόληκτα ο χαρακτήρας του θέματος είναι συχνά μετασχηματισμένος: -ττ- / -σσ- (ουρανικόληκτα), -πτ- (χειλικόληκτα), -ζ- ή -ττ- (οδοντικόληκτα).

*     *     *
Αόριστος
θέμα + χρονικός χαρακτήρας -σ- (-ξ- / -ψ-) + καταλήξεις υποτακτικής

Προσοχή: Στην υποτακτική αορίστου τα ρήματα δεν παίρνουν αύξηση

*     *     *
Παρακείμενος
περιφραστικός τύπος: μετοχή παρακειμένου ─ υποτακτική του βοηθητικού ρήματος εἰμί
μονολεκτικός τύπος: αναδιπλασιασμός + θέμα + χρονικός χαρακτήρας - (-χ- / -φ-) + καταλήξεις υποτακτικής
👉 Στην ενεργητική φωνή πιο εύχρηστος είναι ο περιφραστικός τύπος του παρακειμένου, ενώ υπάρχει και ο μονολεκτικός, που όμως χρησιμοποιείται σπάνια. Στη μέση φωνή ο παρακείμενος της υποτακτικής σχηματίζεται πάντοτε περιφραστικά.

Προσοχή: Στον παρακείμενο διατηρείται ο αναδιπλασιασμός (στα σύνθετα με πρόθεση ρήματα μπαίνει ανάμεσα στην πρόθεση και το απλό ρήμα).

Πέμπτη, 17 Αυγούστου 2017

Αρχαία Ελληνικά: Απαρέμφατα & Μετοχές ρημάτων α΄ συζυγίας - ενεργητική φωνή

Το ρήμα εκτός από τις εγκλίσεις διαθέτει δύο ονοματικούς τύπους, το απαρέμφατο και τη μετοχή:

Απαρέμφατο
  • άκλιτο ρηματικό ουσιαστικό ουδέτερου γένους
  • ισοδυναμεί με δευτερεύουσα πρόταση ειδική (ειδικό) ή επιθυμίας (τελικό)
  • όταν είναι έναρθρο (σνθ. τελικό), έχει πτώσεις (κλίνεται το άρθρο) και ισοδυναμεί με αφηρημένο ουσιαστικό, π.χ. τὸ λέγειν = η ομιλία

Μετοχή
  • τριγενές και τρικατάληκτο ρηματικό επίθετο 
  • ισοδυναμεί με επιθετικό ή κατηγορηματικό προσδιορισμό (ή κατηγορούμενο) ή με επιρρηματικό προσδιορισμό
  • όταν είναι έναρθρη, μπορεί να ισοδυναμεί με ουσιαστικό (πρόσωπο που ενεργεί), π.χ. ὁ λέγων = ο ρήτορας

Οι ονοματικοί τύποι του ρήματος (απαρέμφατο-μετοχή) έχουν τέσσερις χρόνους:  
ενεστώτα, μέλλοντα, αόριστο και παρακείμενο.



Σχηματισμός απαρεμφάτων & μετοχών ενεργητικής φωνής

(βαρύτονα φωνηεντόληκτα και αφωνόληκτα)

Το απαρέμφατο και η μετοχή σχηματίζονται κανονικά με την προσθήκη των κατάλληλων καταλήξεων στο θέμα του ρήματος. Στον μέλλοντα και στον αόριστο πριν από την κατάληξη προστίθεται ο χρονικός χαρακτήρας -σ- και στον παρακείμενο ο χρονικός χαρακτήρας -κ- (φωνηεντόληκτα).

* Στον μέλλοντα και στον αόριστο ο χρονικός χαρακτήρας -σ- στα ουρανικόληκτα τρέπεται σε -ξ- και στα χειλικόληκτα σε -ψ-, ενώ στα οδοντικόληκτα διατηρείται το -σ-.

** Στον παρακείμενο ο χρονικός χαρακτήρας -κ- στα ουρανικόληκτα τρέπεται σε -χ- και στα χειλικόληκτα σε -φ-, ενώ στα οδοντικόληκτα διατηρείται το -κ-.

Προσοχή! 
Τα απαρέμφατα και οι μετοχές στον αόριστο δεν παίρνουν αύξηση,
όμως στον παρακείμενο ο αναδιπλασιασμός διατηρείται.


Αρχαία Ελληνικά: Το βοηθητικό ρήμα εἰμί (β)


Αρχαία Ελληνικά: Το βοηθητικό ρήμα εἰμί (α)


Τρίτη, 15 Αυγούστου 2017

Αρχαία Ελληνικά: Αύξηση

Τα ρήματα στους ιστορικούς χρόνους της οριστικής (παρατατικό, αόριστο, υπερσυντέλικο) παίρνουν στην αρχή του θέματος αύξηση.

Προσοχή!
Η αύξηση δηλώνει παρελθόν και δεν υπάρχει στις άλλες εγκλίσεις και στους ονοματικούς τύπους του ρήματος (απαρέμφατο-μετοχή).